Okuma Önerisi: CIA raporlarındaki Türkiye

Birkaç yıl öncesinde, kitap okuma alışkanlığımı neredeyse tamamen kaybetmiştim. Tercih ettiğim kitaplar, genellikle oldukça kalın ve detaylarla güzelce bezenmiş araştırma & inceleme kitapları oluyordu. Bazen araya “Zen ve Motorsiklet Bakım Sanatı” gibi farklı türde ve çok enteresan kitaplar karıştırsam da işler yolunda gitmedi. Birgün tesadüf eseri elime aldığım, Murat Yetkin’in “Meraklısı için Entrikalar Kitabı” ile bu kötü süreci ardımda bırakabildim.

Meraklısı için Entrikalar Kitabı, Murat Yetkin, 2017, Doğan Kitap

Usta gazeteci Murat Yetkin, Meraklısı İçin Entrikalar Kitabı’nda uluslararası entrikaların ya hedefi ya sahnesi ya da aktörü olan Türkiye’den bakıp 10 olayın perde arkasını Ankara’nın siyaset ve diplomasi koridorlarında biriktirilen notlar ve belgelerle, şimdiye dek bir arada okumadığınız ayrıntılarla anlatıyor. Dünya siyasetini bu kez “Katil kim?” sorusunun cevaplanamadığı, okurun sonsuz bir merak duygusu ve bitmek bilmez zihin oyunlarıyla baş başa kaldığı bir casusluk romanı tadında okuyacaksınız.

Meraklısı İçin Entrikalar Kitabı, Tanıtım Yazısı

Bu enfes kitap, günümüzün yaygın rahatsızlığı dış mihrak suçlamaya çözüm getirerek, yakın tarihimizde yaşanmış bir takım olaylarda dış mihrakların ne kadar payı var sorusuna yanıt veriyor. Oldukça kısa süre içerisinde kitabı bitirmiş olsam da, içimde alevnen merakı öylece bırakmanın kitaba saygısızlık olacağını düşündüm. Hemen ardından, kitaptan seçtiğim referansların listesini çıkardım. 300 sayfalık roman tadında bir görüntüsü olmasına rağmen, içeriğiyle ansiklopediyi andıran bu eserde geçen CIA raporlarını inceleme kararı aldım. Açıkçası bu raporlara erişebileceğimi düşünmeksizin, sadece şansımı denemek için bir kaçının adresini, tarayıcıya yazarak “404 – Sayfa bulunamadı.” hatalarını bekliyordum. İşte bu noktada artık yazının başlığı anlam kazanmaya başlıyor.. Bu konuyu bir yazı dizisi halinde ele almayı planlıyorum ve ilk adımı da bu yazı ile atıyorum.

Kitap içeriğindeki örnekleri inceleyerek tekrara düşmekten ve onların değerini kendi yorumlarımla daha aşağıya çekmekten kaçınıp, başka örneklere odaklanacağım. İlk başta Google’a “CIA” ve “Turkey” yazdığınızda karşınıza gelen ilk sonuçlardan biri olan The World Factbook‘tan bahsedelim.

The World Factbook provides information on the history, people and society, government, economy, energy, geography, communications, transportation, military, and transnational issues for 267 world entities.

https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/, Son Erişim: 2 Ekim 2020

The World Factbook, CIA’nin dünya üzerindeki ülkelerin farklı özelliklerini yansıttığı, haftalık olarak güncellenen bir bilgi bankası gibi düşünülebilir. Hadi şimdi bu bilgi bankasını kurcalamaya başlayalım.

Middle East :: Turkey, The World Factbook
https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tu.html, Son Erişim: 4 Ekim 2020

Türkiye ile ilgili hazırlanan sayfanın başlangıcı yukarıdaki görselde gördüğünüz gibi. Sol tarafta bayrağımız ve Orta Doğu içerisindeki konumumuzu belirten bir harita ile 1 sayfalık özet, yine birkaç sayfalık seyahat tavsiyeleri ve ülkeye ait fotoğraflardan oluşan bir seçki var. Sağda ise belli başlı il ve ilçeleri gösteren Türkiye siyasi haritası bulunuyor.

Bu bölümün alt kısmında da giriş, coğrafya, toplum, ekonomi, askeriye ve güvenlik, terör, uluslararası sorunlar vb. birçok başlık altında da özetler sunuluyor. Özet dediğime bakmayın, oldukça detaylı veriler var. Bahsi geçen bilgilerin her hafta güncelleniyor olduğu gerçeğinin de yeniden altını çizmek isterim. Burada sergilenen verilere erişmek, bunlara bakmak o kadar da şaşırtıcı gelmeyebilir. Ancak kendi ülkemizde, özellikle son dönemlerde gündem haline gelen veri toplama, veri işleme, veri şeffaflığı, veri güvenilirliği gibi sorunlar ekseninde yeniden düşünürseniz işler daha enteresan bir hal alıyor. Söylemeden geçemeyeceğim bir diğer şey ise bir araya getirilen verilerin kontrol edebildiğim kadarki kısmının tamamen doğru olduğu. Bunu siz de deneyebilirsiniz.

Belki de şu an tarafsız bir gözlem yapamıyorumdur diyerek, biraz da diğer ülkelerin verilerini kurcalamak ve de kıyaslama yapmak istedim. Bu kıyaslamayı yaparken Almanya ve Rusya‘yı şahsi isteklerimden dolayı eklerken; diğer ülkeleri de Ülke Benzerlik Endeksi aracılığıyla seçtim. Bu endeks basitçe demografiyi, kültürü, siyaseti, teknolojiyi ve coğrafyayı işin içine katarak bir metrik tanımlıyor. Türkiye’ye en benzer ülkelerin ilk beşi Azerbaycan (%75.5), Arnavutluk (%72.6), Tunus (%70.7), Kuzey Makedonya (%70.5) ve Bosna Hersek (%70.3) şeklinde.

The World Factbook verileri ile ülkeler kıyaslaması tablosu

Tabloyu oluştururken listelenen tüm verileri dahil etmeyi düşünsem de, sonradan bundan vazgeçtim. Bana enteresan gelen, kıyaslamayı daha anlamlı kılabilecek metriklerin bir kısmını aktarmak istedim. Her metriğin tanımını da biraz daha açmak gerektiğini düşünüyorum.

Nüfus: ABD Nüfus Kayıt Bürosu tarafından sağlanan verilerden ortalama olarak çıkarılmıştır.

Annenin ortalama ilk doğum yapma yaşı: Bu veri, anne ölümlerini azaltmayı, 18 yaş altındaki kız çocuklarının doğum kontrol yöntemlerini artırmayı amaçlayan aile planlaması programlarının başarısını ölçmeyi sağlamaktadır.

Net göç oranı: Bu veri, pozitif ve negatif değerlerle göre büyüme ya da küçülmeyi belirtmektedir. Her 1000 kişi için ülkeye giren ve çıkan (ekonomik göçmen, mülteci, yasal olmayan göçmen ayrımı olmaksızın) insan sayısı farkını belirtmektedir.

Genç işsizlik: 15-24 yaş arasındaki işsiz nüfusun, toplam iş gücüne oranı.

Sektörel iş gücü oranı – Tarım: Çiftçilik, balıkçılık ve ormancılık faaliyetlerini içerir.

Sektörel iş gücü oranı – Endüstri: Madencilik, imalat, enerji üretimi ve inşaat faaliyetlerini içerir.

Sektörel iş gücü oranı – Hizmet: Hükümet faaliyetlerini, iletişimi, taşımacılığı, finansmanı ve maddi mal üretmeyen diğer tüm ekonomik faaliyetlerini içerir.

Elektrik üretimi – tüketimi: Üretim yıllık olarak ülkede üretilen toplam elektrik değeridir. Tüketim ise yıllık olarak üretilen toplam elektriğe; ithalat eklenip, ihracat çıkarıldıktan sonra elde edilir.

Elektrik üretiminin kaynak cinsinden oranları: Toplam elektrik üretiminin yüzde kaçının ilgili kaynaktan geldiğini belirtir.

İnternet kullanıcı sayısının toplam nüfusa oranı: Herhangi bir cihaz ya da bağlantı yoluyla evde internete erişebilen nüfusun, toplam nüfusa oranıdır.

Verdiğim tablodaki değerleri ve diğerlerini görselleştirerek grafikler şeklinde sunmak da mümkün. O da başka yazıların konusu olarak şimdilik kenarda dursun.

CIA’in derlemiş olduğu veriler üzerinden Türkiye’yi birkaç ülke ile kıyaslamış olduk. Bu yazı aslında Casus Belli kategorisi için hazırlanırken, bir anda kendini Al Birini, Vur Ötekine‘de buldu. Bir sonraki yazı bu kez doğrudan ülkemizin konu edinen bir raporu incelemek üzerine olacak.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *